Makaleler

Türkiye’de Futbolun Tarihi

  • 85

Türkiye’de kurulan ilk futbol takımı sanıldığının aksine İstanbul’da değil İzmir’de kurulmuştur. Karma bir takım olan bu ilk takım, 1894 yılında İzmir’de ikamet eden La Fontaine ailesinin ileri gelenleriyle diğer İngiliz ailelerinin birlikteliğiyle ortaya çıkmıştır. Bournabat Football and Rugby Clup olan takımın diğer bir ismi de Football Club Smyrna olarak bilinmektedir.

Türkiye’de Futbolun Tarihi

Türkiye’deki ilk futbol müsabakası da İzmir’de İngilizler arasında oynanmıştır. 1900 yılında ise Rumlar İzmir’de Panionios kulübünü kurmuşlardır. Bu takımı yine Rumlar tarafından kurulan Apollon takımı ve Ermenilerin kurduğu Pelops kulüpleri izlemiştir.

İzmir’de kurulan ilk futbol takımı 1897 yılında İstanbul’da kurulan karma bir takımla İstanbul’da karşılaşır. Bu müsabaka Türkiye tarihindeki ilk müsabaka olarak kayıtlara geçmiştir. İzmir’de kurulan ilk Türk takımları ise 1912 yılında Karşıyaka ve 1914 yılında Altay kulüpleridir. 1923 senesinde Altınordu ve 1925 yılında Göztepe kulüpleri bu kulüpleri takip etmiştir.

İstanbul’da Kulüpler Kuruluyor

 İzmir’de futbola öncülük etme görevini üstlenen İngiliz James La Fontaine’in 1889 yılında İstanbul’a yerleşmesiyle birlikte İstanbul’da da futbol gelişmeye ve ön plana çıkmaya başlamıştır. İstanbul’da yaşamakta olan İngilizler ve Rumlar futbola aşırı ilgi göstererek, birçok futbol kulübünün kurulmasına öncülük etmişlerdir.

İstanbul’da ilk futbol kulübü yine James La Fontaine ve Horace Armitage tarafından kurulan Cadıkeuy Football Club’tür. Kadıköy Futbol Kulübü olarak da bilinen bu takımın oyuncuları İngiliz ve Rumlardan oluşuyordu. Kısa süre sonra bu ortaklık bozulmuş, Rumlar Elpis ve İmogene (bu isim İngiliz Büyükelçiliğinin yatının adıdır) Futbol Kulüplerini ve İngilizler, Moda Futbol Kulübü’nü kurmuştur.

İlk Futbol Kulübü

 Bu karma takımların haricinde Türkiye’de kurulan ilk futbol takımı 1901 senesinde İngilizce ismi Black Stocking olan Siyah Çoraplılar takımıdır. Hariciye Nezaretinde görevli Reşat Danyal ve Bahriye Mektebinde öğrenci olan Fuad Hüsnü Kayacan’ın kurduğu takımın bütün oyuncuları Türklerden oluşmaktadır. Takımın ismi dönemin yasakları sebebiyle İngilizce olarak seçilmiştir. Takım kurulduktan sonra oynadığı ilk maçı o dönem Papazın Çayırı olarak bilinen Kuşdili Çayırında Rumlarla yapmıştır. Siyah çoraplılar bu karşılaşmayı 5-1 kaybetti. Bu müsabaka esnasında maçta Türk oyuncuların oynatıldığını öğrenen hafiyeler karşılaşmayı basmış ve bazı oyuncuları sürgüne göndermiştir. Takımın kurucuları arasında bulunan Fuad Hüsnü bir faytona binerek kaçmayı başarmıştır. Fuad Hüsnü sonraki dönemlerde hafiyelere yakalanmamak için İngilizlerin kulüplerinde “Boby” takma adıyla oynamaya devam etmiştir.

İlk Futbol Ligi Kuruluyor

Türkiye’de ilk futbol ligi İstanbul’da 1903 senesinde kurulmuştur. İngiliz James La Fontain’in öncülüğünde kurulan bu lig İstanbul Futbol Ligi adını almıştır. Ligde mücadele eden takımlar: İmagene ve Elpis Futbol Külüpleri ile Moda Futbol Kulübü’dür. Bu üç takım kendi aralarında günümüzde Fenerbahçe stadyumunun olduğu bölge olan Papazın Çayırı, Küçüksu Çayırı ve Göksu Çayırlarında müsabaka yapmıştır. İlk lig şampiyonu ise İmogene Futbol Takımı olmuştur.

Türk Futbol Kulüplerinin Kuruluşu

 İngilizler tarafından yoğun olarak başlatılan futbol oyunu Sultan Abdülhamit ve halkın ilgisini çekmeye başlayınca, Türk futbol takımları da kurulmaya başladı.

Günümüze kadar ulaşan ilk futbol takımı 1905 yılında Mekteb-i Sultani” okulunun 10. Sınıfında öğrenci olan Ali Sami Yen önderliğinde kurulmuştur. Galatasaray Futbol Kulübü kurulduktan sonra 1906-1907 sezonunda İstanbul Ligi’ne katılarak maçlara çıktı.

1907 yılında ikinci kulüp olan Fenerbahçe Futbol Takımı 1907 yılında Kadıköylü gençler tarafından kuruldu. Bu takım da 1909-1910 yılından itibaren İstanbul Ligi’nde oynamaya başladı.

1908 yılında ise Beykoz ve Vefa Kulüplerinin kuruluşu gerçekleşti.

İstanbul Ligi şampiyonluğunu katılmasından sonra kazanan ilk Türk takımı Galatasaray olmuştur ve yabancı takımların üstünlüğünü sonlandırmıştır.

1903 yılında kurulan ancak sadece Jimnastik faaliyetleri bulunan Beşiktaş Kulübünün futbol şubesi de 1910 yılında faaliyete geçti.

Türkiye’ye futbol müsabakası yapmak üzere yurtdışından gelen ilk takım 1911 yılında Macaristan Klozsvar kulübüdür. Galatasaray futbol takımı, bu takımla oynadığı maçı 4-2’lik skorla kazanmıştır.

Ayrıca yurtdışında maç yapan ilk futbol takımı da Galatasaray’dır. Takım müsabaka yapmak üzere Macaristan’a gitmiştir.

İlk Futbol Federasyonu 1923 yılında Yusuf Ziya Öniş başkanlığında İstanbul’da Futbol Heyet-i Müttehidesi ismiyle kurulmuştur. Cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra yabancı takımların faaliyetleri sonlandırılmıştır.

Ardından FIFA’ya müracaat gerçekleştirilmiş ve 21 Mayıs 1923 tarihinde Türkiye FIFA’nın 26. Üyesi olmuştur. Aynı sene ilk Türk Milli takımı da toplanmıştır. İlk milli maç 26 Ekim 1923 tarihinde yani Cumhuriyet’in ilan edilmesinden 3 gün önce gerçekleşir. İstanbul’da bulunan Taksim stadında oynanan müsabakada Türk Milli Takımı ile Romanya Milli Takımı karşı karşıya gelir. Maç 2-2’lik skorla sonuçlanır. Milli takım bünyesinde ilk gol Zeki Rıza Sporel tarafından kaydedilir.

1924 senesinde Paris Olimpiyat Oyunları’na hazırlanan Türk Milli Futbol takımını çalıştırmak üzere İskoç teknik adam Billy Hunter Türkiye’ye getirilir. Milli takım yurtdışında ilk resmi maçını Olimpiyatlar’da Çekoslovakya ile gerçekleştirir. Bu maçtan Türkiye 5-1’lik mağlubiyetle ayrılır.

İlerleyen dönemlerde illerin şampiyonlarının katılımıyla düzenlenen ilk Türkiye Futbol şampiyonası Ankara’da yapıldı. Bu turnuvada ilk şampiyon Harbiye Futbol takımı olmuştur.

1924 senesinde Türkiye’nin Sovyetler Birliği’yle oynadığı müsabakayı yöneten Hamdi Emin Çap, bir milli müsabakada maç yöneten ilk hakem olma unvanını elde etmiştir.

1937 senesinde Yuğoslavya ile Türk milli takımı arasında oynanan maçı 3-1’lik skorla Yugoslavya kazandı. Bu milli maç sonrasında 2. Dünya Savaşı patlak verdi ve milli takım 11 yıl boyunca hiç müsabaka yapmadı.

1947 yılında Milli Küme kuruldu ve şehirlerarası futbol liginin kurulması için ilk hamle yapılmış oldu. 1950 yılına kadar devam eden bu lige: İstanbul’dan ilk 4’te bulunan, Ankara ve İzmir’den ise ilk 2 sırada yer alan takımlar katıldı ve deplasmanlı şekilde mücadeleler gerçekleştirildi.

 1948 yılında Atina’da gerçekleştirilen Yunanistan-Türkiye maçından milli takımımız 3-1 skorla mağlup ayrıldı.

1950 senesinde Türk Milli Takımı Dünya Kupası finallerine gitmeye hak kazanmasına rağmen, müsabakanın Brezilya’da düzenlenmesi ve ekonomik şartların uzak bir ülkedeki müsabakaya gitmeye el vermemesi sebebiyle şampiyonaya katılım gerçekleştirilemedi.

1952 yılında profesyonel futbol liginin kuruluşu gerçekleştirildi.

1954 senesinde Türk Milli takımı İsviçre’de düzenlenen Dünya Kupası’na katılır. Dünya Kupası’na gidiş hikayesi oldukça ilginçtir Ön eleme maçında İspanya ile eşleşen Tük Milli Futbol takımı Madrid’de oynanan ilk müsabakayı 4-1’lik skorla kaybeder. Rövanş maçı İstanbul’da oynanır ve milli takım 1-0’lık skorla bu müsabakayı kazanır. O dönemlerde averaj kuralı olmaması sebebiyle üçüncü bir maç için iki takım bir araya gelir. Roma’da gerçekleştirilen bu üçüncü müsabaka 2-2’lik skorla biter. Uzatma ve penaltı atışları o dönem yapılmadığı için kazanan takımı belirlemek için para atışı gerçekleştirilir. Para atışını Franco isimli bir İtalyan çocuk gerçekleştirir ve Türk Milli Takımı kazanan taraf olur.

1959 yılında Türkiye Ligi, Milli Lig adıyla kurulur ve bu lige 16 takım dahil olur. Profesyonel Futbol Ligi’nin ilk şampiyonu ise Fenerbahçe takımıdır.